Na koji način ostati ‘politički korektan,’ sebi dosljedan, objektivan i precizan, a sve u isto vrijeme. Nije ovo tek puko pitanje kao bilo koje drugo, već interni podsjetnik za one koji se bave javnim poslovima. Ravnoteža između svega ovoga, ili objedinjenost u značenju, možda najčešće opterećuje političare, diplomate, novinare, ali onda još i više umjetnike, književnike i kulturnjake općenito. Takve dileme je lakše pratiti kroz kinematografiju gdje ima dosta prostora za raspoređivanje više slojeva onoga što se želi poručiti ciljanoj publici. Ne zna se kojom od ovih linija se išlo pri stvaranju kratkog igranog filma naslova – “Sevap Mitzvah,” filma koji se bavi prijelomnim trenucima u životima Rifke Kabiljo i Zejnebe Hardage za vrijeme NDH okupacije Sarajeva, početkom 1940-ih godina, ali baš zato i zavrijeđuje osvrt na ovu temu i način obrade iste. Radi se o poznatoj akciji spašavanja Sefardice Rifke Kabiljo u vrijeme masovnih hapšenja i deportacija. Nju je spasila sugrađanka Zejneba Hardaga, njena ondašnja sugrađanka. Sve je ovjekovječeno i tadašnjom crno bijelom fotografijom na kojoj Zejneba kao smjerna muslimanka pod nikabom, rame uz rame pokriva traku sa heksagramom na Rifkinoj ruci, u centru Sarajeva. O tome govori ovaj relativno frišak film, u rasponu od nekih dvadesetak i kusur minuta trajanja.
Priča je dirljiva, poučna i zanimljiva. Trebalo je da se kao takva ekranizira i dosta ranije. Istu stvar je trebalo uraditi i sa čuvenom akcijom Derviša Korkuta, njegovog spašavanja sarajevske Hagade kao i članova hebrejske porodice Papo. Naravno, uz pošteni osvrt i na nepravdu učinjenu Korkutu od strane komunističke Jugoslavije nakon Drugog svjetskog (evropskog) rata, kada je robijao neko vrijeme pod krivim optužbama. Domaća kinematografija još uvijek čeka na režisere i scenariste koji bi imali smjelosti, znanja, objektivnosti i upornosti da naprave igranu filmsku posvetu plemenitom podvigu Korkuta i njegove supruge.

Čekanje na sevap mizvah u Palestini postaje epskih razmjera

Što se tiče ‘Sevap Mitzva’ scenarija, može se reći da ima u njemu nezgodnih ili nejasnih detalja koji na trenutke ipak djeluju sugestivno, nekome možda i manipulativno, ili je to pak samo do režije i mimo scenarija, ne zna se.
Stoga, da poredamo one stavke iz filma što su možda sporne za jedan dio publike koji se više zanima za kontekst i pozadinu historijskih događaja poput ovoga.

Za nekoga “nejasni” rat a za nekoga vidljiva okupacija
- Na početku filma Hardaga Zejneba čita drevne hebrejske priče maloj djevojčici, u formi atraktivne slikovnice za djecu. Ubrzo nakon čitanja sakriva knjigu iza Kur’ana koji stoji na polici, da ne bi ukućani saznali. Moguće da se pokušalo na ovaj način izokola prikazati i priča o sakrivanju sarajevske Hagade, mada se ne spominje o kojoj knjizi se radi, osim tabuiziranja “jevrejske literature.” Stvara se dojam da se Zejneba zanimala za Judaizam i prije akcije spašavanja Rifke, o čemu zasad nema javnih podataka u službenom narativu koji bi se potvrdio i dokumentarnim nalazima o ovome. Možda postoji u nečijem privatnom prostoru, ili osobnom sjećanju. Nije poznato da li je na osnovu toga njena kćerka u kasnijim decenijama prešla na Judaizam, što jeste potvrđeno drugim izvorima. Čak, izokola tumačeći cijeli događaj, nekako ispada kao da je jedna Hebrejka spasila drugu Hebrejku, samo što jedna od njih nije znala za svoj “jevrejski identitet,” barem dok nije kasnije to “spoznala” pa se “vratila” izvornoj vjeri- (zvuči poznato). Jer, ipak je trebalo da se radi o međuvjerskoj solidarnosti pri čemu muslimanka spašava Hebrejku. Ne zna se da li su nacisti tada u Sarajevu, bilo ustaški ili njemački, maksuz tražili jevrejske knjige po kućama, naročito po bošnjačkim tada muslimanskim kućama, ali jesu tražili žive ljude umjesto knjiga - Jevreje, komuniste i skrivene partizane, kao i drugdje na područjima pod svojom kontrolom. Poznato je da su Nijemci tražili čuvenu Hagadu, ticano potrage za knjigama, ali zato što je ona već od ranije bila označena kao kulturološki vrijedno i raritetno hebrejsko naslijeđe, i zato što je bila u Zemaljskom Muzeju a ne u privatnoj kući. Tačno je da su tada i bosanski muslimani bili označeni kao "arijevska populacija," to jeste pripadnici takozvane "više rase" po nacističkom tumačenju, čime su izbjegli progone od Nijemaca po rasnoj liniji, usput i od ustaša ali u njihovom slučaju samo ukoliko su prihvatali da budu Hrvati muslimani po narodnosti odnosno "hrvatsko cvijeće" unutar NDH. Neki od njih su to iskoristili kao prednost kako bi pomogli jevrejskim susjedima (Rifka, Zejneba, Papo i Korkut nisu jedini slučajevi), neki da pomognu progonjenim Romima a neki su pomagali i Srbima spašavajući ih od ustaša. Naravno, neki su bili i pripadnici ustaša, domobrana a neki u Handžar divizijama. Sve je to više-manje historiografski dosta obrađeno. Ovom filmu je potrebno još kontekstualizacije i historijsko društvene pozadine za fabulu, uz političku jasnost za scenario. Zatim, kao u slučaju propagandnog srbijanskog filma naslova "Dara iz Jasenovca," ističe se nacistička svastika na zastavi umjesto hrvatska sa slovom - U, s obzirom da se više govori o ustašama nego o Nijemcima. Zapadnjačka publika, kojoj je primarno namijenjem film, u prosjeku zna dosta o tadašnjem njemačkom reichu ali slabije zna o NDH i pratećoj ideologiji ustaštva. Klasik bh. kinematografije - "Miris Dunja," od Mirze Idrizovića, detaljnije i nešto preciznije obrađuje ovu staru sarajevsku temu.
- U drugom dijelu ovoga kratkog filma, prelazi se na razdoblje opsade Sarajva 1993. godine, ali bez jasne naznake o tome ko bombardira grad ili zbog čega. Nije dakle objašnjeno, makar i brzinski, o čemu se radi, ne onako kao što je rečeno za drugi svjetski (zapravo evropski) rat da je bila okupacija. U slučaju opsade se ne govori o agresiji na Sarajevo, nego se samo onako ovlaš spominje neki nejasni rat u Bosni, što, kako već znamo iz brojnih primjera, stvara dojam da se radilo o "haotičnom građanskom" ratu bez spomena jugoslavenske agresije na BiH, a kamoli okupacije. Recimo da nije bilo dovoljno "mjesta" za to pošto se radi o kratkom filmu, no prilično je mala vjerovatnoća da se o tome radi. Više djeluje kao da se htjela izbjeći usporedba genocida u BiH kao rezultata agresije i okupacije, sa holokaustom, jer se rijetki usude porediti ijedan drugi genocid sa holokaustom, uglavnom iz bojazni od javnih prozivki kakve obično stižu iz cionističkih potom američkih kružoka, ili čak od neokomunistički orijentiranih skupina bivše Jugoslavije.

- Odlazak Zejnebe iz opkoljenog Sarajeva u Jeruzalem pomoću američko jevrejske organizacije, na Rifkinu inicijativu, krunisan je prelaskom Zejnebine kćerke na Judaizam. Djeluje kao sporedan detalj na prvo gledanje, ali se na jedan benigni način poluskriveno poručuje da se u izraelskom slučaju ipak radi o "hebrejskoj državi,” iako se stalno medijski manipulira na temu o "jedinoj demokraciji Bliskog Istoka" ali je sve to ostalo u sjeni dirljivog susreta Rifke i Zejnebe nakon više decenija.
- Nejasno je i zašto se Rifka nije javila Zejnebi skoro pola vijeka, nego tek nakon što je Sarajevo dospjelo u ratne Tv izvještaje, ali taj dio možda nije ni bitan za scenario. Ako se i jeste javila Zejnebi prije toga, o tome nema javnog podatka. Što se tiče napomene sa završetkom filma, o tome da se Jerusalim nalazi u izraelskoj državi, taj dio priče je najvjerovatnije ustupak cionističkim kontrolorima kinematografije i medija. Dovoljno je bilo samo navesti da je Hardaga otišla u Jerusalem, bez oznake države, bilo palestinske ili izraelske, ukoliko se htjelo zaobići osjetljivu tematiku, ali eto, filmom je priznata okupacija Jerusalema, samo bez termina - okupacija. Po tom pitanju, ovaj film se nažalost može zloupotrijebiti u propagandne svrhe cionističkih ideologa protiv palestinske populacije pri aktuelnom genocidu u Gazi. Ne znači da se hoće iskoristiti, ali je takvo što zabrinjavajuće izvodljivo sa ovim filmom.

Šansa za filmsku rezoluciju, možda i “revoluciju”
Slično kao i sa brojnim pričama o Bošnjacima koji su spašavali Rome, Hrvate, Srbe u različitim historijskim razdobljima i političkim turbulencijama, na kraju ovog filma opet se nekako dođe do stare već naporne bošnjačke sklonosti ka pravdanju, bilo sebe kao pojedinca ili kao populacije. Ukoliko se zaista neki fiilmski umjetnik želi baviti razbijanjem medijskih blokada, dezinformacija i stereotipa o “zlim muslimanima” općenito, o takozvanoj “islamskoj opasnosti,” ili o Bošnjacima kao “nacističkim kolaboracionistima,” evo im prijedloga. Naime, posljednjih godina, usljed ubrzanog izraelskog pokušaja istrebljenja palestinske populacije, cionistička propaganda uveliko radi na demoniziranju muslimana bilo gdje, ne samo na Bliskom Istoku, tako usput i na Balkanu. U tome im pomaže medijska kolaboracija među novinarima u Hrvatskoj, Srbiji i BiH, pa se uvelike radi na obnovljenoj zloupotrebi starog, banaliziranog i ofucanog pojma – antisemitizam. Stoga, prijedlog onim filmskim radnicima koji bi se zanimali za ovu tematiku, neka se usude pa naprave filmsku priču o muslimanskim rezolucijama iz 1941. godine. O rezolucijama koje su bile možda i najvrijedniji iskaz antifašizma u tada ratnoj i porobljenoj Evropi. Rezolucije su izdate u Mostaru, Prijedoru, Sarajvu, Banjoj Luci, Tuzli, Bijeljini, a postoje i neke indicije da su iste donesene još i u Bosanskoj Dubici, Visokom, Trebinju i Bileći. Začetak svim ovim rezolucijama, prvenstveno sarajevskoj, može se smatrati zaključak organizacije ilmije – “El Hidaje,” sa njihove skupštine od 14. augusta 1941. godine. U četvrtoj tački rezolucije sa te skupštine, javno se negodovalo protiv zločina u ime NDH, odnosno politike na tragu nacističke Njemačke. Prijedorska rezolucija je izašla 23. septembra iste godine. Prijedorsku rezoluciju je potpisalo stotinjak tamošnjih muslimana. Donošenju Sarajevske rezolucije od 12. oktobra 1941. godine, prethodilo je više sjednica Glavnog odbora udruženja “EI Hidaje,” potom dvije konferencije muslimanskih društava i javnih radnika. Kada je tekst Rezolucije potpisalo oko 97 najuglednijih ondašnjih Sarajlija, Rezolucija je službeno dostavljena ministru Jozi Dumandžiću, potom je umnožena i dijeljena u narodu.
Rezolucija mostarskih muslimana se pojavila odmah nakon Prijedorske i Sarajevske rezolucije.
Ovo su već zabilježeni podaci, donekle medijski i nešto manje u dokumentarističkoj književnosti, ali slabo su prisutne u vodećim elektronskim medijima i još slabije u široj historiografiji, u školskoj literaturi, najslabije na međunarodnoj sceni. U kinematografiji je zasad nema, bilo dokumentarnoj ili igranoj. Ovo bi dakle mogao biti izazov domaćim režiserima, producentima, glumcima, scenaristima, filmskim, pozorišnim, televizijskim. Na sceni imaju muslimane koji to nisu samo po osobnom imenu, koji nisu skloni prelasku na druga vjerovanja, koji nisu komunistička verzija antifašista, koji javno istupaju kao vjernici protiv nacizma i fašizma u vrijeme kada je to bilo opasno i za njih ili njihove porodice. Takav film bi govorio o mnoštvu ljudi, ne samo o jednoj osobi kao u slučaju “Sevap Mitzvah,” o vjerskim, obrazovnim i kulturnim ustanovama, o visoko obrazovanim vjernicima. Koliko su hebrejskih, romskih ili srpskih života spasile ove rezolucije ne znamo precizno, ali taman da je i samo jedan, dovoljno je za filmsku ekranizaciju. U svijetu poput trenutnog, kada su cionistički rasisti i šovinisti razuzdaniji nego ikad, kada se zapadnim svijetom pomoću interneta i obnovljenih laži širi opći prezir i mržnja prema Islamu kao svjetonazoru i prema muslimanima u skoro svakom smislu te riječi, pokušajte zamisliti takav igrani film (ili barem dokumentarni), čak i animirani, ili Tv seriju sa nastavcima, pred očima i ušima američke, izraelske, srbijanske, hrvatske ili njemačke publike. Možemo dodati i dio bošnjačke publike, jer i dan danas imamo znatan dio Bošnjaka koji ne zna za te značajne rezolucije. Svjetski proslavljena ekranizacija naslova ‘Schindlerova Lista’ o pomaganju zatočenim logorašima u vrijeme nacizma, produkcijski i promocijski je vjerovatno nedostižna, ali tematski nije manje značajna od ovih rezolucija. Takav se film može uraditi bez ustaljenog bošnjačkog osjećaja inferiornosti, bez pravdanja i dodvoravanja. Čak može biti ‘revolucionaran’ ako se kvalitetno i objektivno uradi. Filmski radnici, imate historijske podatke, potvrde, dokumentaciju, dokaze, izvještaje, motiv, umjetničke i političke izazove, dalje je do vas.